جدول تبدیل ISO VG به SAE
جدول تبدیل ISO VG به SAE: راهنمای روغن موتور و دنده
اگر سازندهٔ تجهیز گرید SAE نوشته و روغن موجود شما گرید ISO VG دارد (یا برعکس)، این صفحه می‌گوید این دو تا چه رابطه‌ای با هم دارند، کجا می‌توان به تبدیل تکیه کرد و کجا نه. جدول‌ها تقریبی‌اند و جایگزین توصیهٔ سازنده یا دیتاشیت (TDS) روغن نیستند. برای تبدیل واحدها (cSt، SUS، AGMA) به جدول تبدیل ویسکوزیته روغن‌ها مراجعه کنید.
جدول تبدیل ISO VG به SAE
این جدول بر پایهٔ ویسکوزیتهٔ سینماتیکی در 100°C نوشته شده و برای روغن معدنی با شاخص گرانروی (VI) حدود 95 تا 100 درست است.
| ISO VG | معمول @100°C (cSt) | SAE دنده (J306) | SAE موتور (J300) |
|---|---|---|---|
| 32 | ~5.4 | 70W/75W* | 10W* |
| 46 | ~6.9 | زیر حداقل SAE 80 | 20 |
| 68 | ~8.7 | 80 / 80W* | 20 |
| 100 | ~11.4 | 85 / 85W* | 30 |
| 150 | ~14.7 | 90 | 40 |
| 220 | ~19 | 90–110 (مرز) | 50 |
| 320 | ~24 | 140 (حد پایین) | 60 (نادر) |
| 460 | ~30.5 | 140 | — |
| 680 | ~39.5 | 190 (نزدیک 250) | — |
* گریدهای W علاوه بر ویسکوزیتهٔ 100°C یک شرط دمای پایین دارند که ISO VG آن را تضمین نمی‌کند. این موارد را فقط با دیتاشیت می‌شود تأیید کرد.
نکته‌های مهم برای خواندن این جدول:
- ISO VG 46 و 68 هر دو در محدودهٔ SAE 20 موتور می‌افتند.
- معادل موتور و معادل دنده دو ستون جدا هستند. گریدهای دنده مثل SAE 90 معادل عددهای مشابه در موتور نیستند.
- گریدهای SAE دنده فقط 70W، 75W، 80W، 85W، 80، 85، 90، 110، 140، 190 و 250 هستند. گریدی مثل «SAE 220» یا «SAE 460» وجود ندارد.
جدول معکوس: اگر سازنده SAE نوشته باشد
اگر دنبال معادل ISO VG یک گرید SAE هستید، این جدول نزدیک‌ترین گرید ISO VG را نشان می‌دهد.
| سازنده نوشته | نزدیک‌ترین ISO VG | شرط |
|---|---|---|
| SAE 10W (موتور) | 32 | فقط شباهت ویسکوزیته؛ رفتار سرما جدا بررسی شود. |
| SAE 20 | 46–68 | |
| SAE 30 (موتور یا کمپرسور) | 100 | |
| SAE 40 | 150 | |
| SAE 90 یا 80W-90 (دنده) | 150 | روغن دندهٔ خودرو (API GL-4/GL-5) با روغن صنعتی (AGMA EP) افزودنی متفاوت دارد. |
| SAE 140 (دنده) | 320–460 |
ISO VG و SAE هرکدام چه چیزی را می‌سنجند
ISO VG (طبق ISO 3448) روغن‌های صنعتی را فقط بر اساس ویسکوزیتهٔ سینماتیکی در 40°C گریدبندی می‌کند. هر گرید نامش را از نقطهٔ میانی همین عدد می‌گیرد و حدود ±10% مجاز است. مثلاً ISO VG 68 یعنی بین 61.2 تا 74.8 cSt در 40°C. هیچ شرطی برای رفتار در سرما ندارد.
SAE دو استاندارد جدا دارد: J300 برای روغن موتور و J306 برای روغن دندهٔ خودرو. گریدهای بدون W معمولاً با ویسکوزیتهٔ سینماتیکی در 100°C تعریف می‌شوند (برای برخی گریدهای موتور شرط HTHS هم دارد). گریدهای W (Winter) علاوه بر آن، ویسکوزیتهٔ دینامیک در دمای پایین را هم محدود می‌کنند (موتور: CCS و MRV؛ دنده: دمایی که در آن ویسکوزیته به 150,000 cP می‌رسد).
یعنی ISO VG یک نقطه از منحنی ویسکوزیته-دما را می‌سنجد و SAE نقطه‌های متفاوتی از همان منحنی را. همین تفاوت باعث می‌شود تبدیل دقیق وجود نداشته باشد.
نمودار مقایسه‌ای ISO VG و SAE
در نمودار واقعی، معمولاً منحنی سازگاری غلظت روغن‌ها در دماهای مختلف نمایش داده می‌شود.
شکل کلی نمودار:
SAE ↑
| ● SAE 140
| ● SAE 90
| ● SAE 80
|
| ● SAE 75
|________________________________ ISO VG →
32 46 68 100 150 220 320گریدهای SAE موتور و دنده
گریدهای تک‌درجهٔ موتور (SAE J300)
| گرید | ویسکوزیته 100°C (cSt) |
|---|---|
| 20 | 5.6 – <9.3 |
| 30 | 9.3 – <12.5 |
| 40 | 12.5 – <16.3 |
| 50 | 16.3 – <21.9 |
| 60 | 21.9 – <26.1 |
روغن‌های موتور با مشخصه W موتور (مثل 0W، 5W، 10W، 15W، 20W و 25W) با دمای آزمون سرد مشخص می‌شوند؛ هرچه عدد کمتر باشد، روغن در سرما روان‌تر است.
گریدهای دنده (SAE J306)
| گرید | ویسکوزیته 100°C (cSt) | حداکثر دما برای رسیدن به 150,000 cP |
|---|---|---|
| 70W | ≥ 4.1 | −55°C |
| 75W | ≥ 4.1 | −40°C |
| 80W | ≥ 7.0 | −26°C |
| 85W | ≥ 11.0 | −12°C |
| 80 | 7.0 – <11.0 | — |
| 85 | 11.0 – <13.5 | — |
| 90 | 13.5 – <18.5 | — |
| 110 | 18.5 – <24.0 | — |
| 140 | 24.0 – <32.5 | — |
| 190 | 32.5 – <41.0 | — |
| 250 | ≥ 41.0 | — |
چرا تبدیل دقیق نیست
- دمای اندازه‌گیری متفاوت است. ISO VG در 40°C تعریف می‌شود و SAE در 100°C (و دمای سرد). برای تبدیل باید از شیب منحنی ویسکوزیته-دما (یعنی VI) استفاده کرد.
- شاخص گرانروی محصولات متفاوت است. جدول بالا برای VI حدود 95 تا 100 است. اگر روغن VI بالاتری داشته باشد (مثلاً هیدرولیک HV یا سنتتیک)، ممکن است با همان ISO VG در 100°C ویسکوزیتهٔ بیشتری داشته باشد و در گرید SAE بالاتر بیفتد. مثلاً ISO VG 68 با VI بالا ممکن است در ردهٔ SAE 30 بیفتد.
- گریدهای W شرط سرما دارند. می‌توان از ویسکوزیتهٔ 40°C دربارهٔ رفتار روغن در −۲۶°C نتیجه گرفت. به همین دلیل گریدهای 75W و 80W دنده را نمی‌توان مستقیماً به یک ISO VG تبدیل کرد. روغن 75W معمولاً سنتتیک است.
- روغن‌های چندگرید کلاس دوگانه دارند. روغن مثل 10W-40 همزمان شرط سرما (10W) و شرط گرما (40) را برآورده می‌کند، پس در یک جدول ISO VG یک سطر مشخص ندارد.
مثال عملی از روغن‌های چندگرید
مقادیر زیر نوعی هستند و با TDS محصولات سایت باید جایگزین شوند.
| درجه | @40°C (cSt) | @100°C (cSt) | VI |
|---|---|---|---|
| 5W-30 | ~60–70 | ~10–12 | ~155–170 |
| 10W-40 | ~85–100 | ~14–15 | ~150–160 |
| 15W-40 | ~100–115 | ~14–15.5 | ~135–145 |
| 20W-50 | ~150–185 | ~17–19.5 | ~120–135 |
| 80W-90 (دنده) | ~140–170 | ~14–17 | ~95–105 |
روغن 15W-40 در 40°C حدود 100 تا 115 cSt دارد و به ISO VG 100 شبیه است؛ اما در 100°C به SAE 40 می‌رسد. اگر تبدیل یک‌به‌یک بود، این روغن باید SAE 30 می‌شد (مطابق جدول اصلی). این اختلاف به دلیل VI بالای روغن چندگرید است. برای توضیح بیشتر دربارهٔ شاخص گرانروی به بخش VI در جدول تبدیل ویسکوزیته روغن‌ها مراجعه کنید.
روغن دندهٔ خودرو در برابر روغن دندهٔ صنعتی
همهٔ روغن‌های دنده یک چیز نیستند:
- دندهٔ خودرو معمولاً با گرید SAE (مثل 75W-90 یا 80W-90) و کلاس کیفیت API (GL-4، GL-5) مشخص می‌شود. افزودنی‌های آن برای دنده‌های هیپویید و جعبه‌دنده طراحی شده است.
- دندهٔ صنعتی بسته با ISO VG و AGMA مشخص می‌شود و دسته‌بندی کیفیت آن معمولاً با نشانه‌هایی مثل CKC و CKD (ISO 6743-6) یا AGMA EP است.
حتی اگر ویسکوزیته نزدیک باشد، جایگزینی روغن دندهٔ خودرو با صنعتی (یا برعکس) بدون بررسی افزودنی‌ها و تایید سازنده درست نیست. برای دیدن محصولات صنعتی به روغن دندهٔ صنعتی مراجعه کنید.
- مثال‌های کاربردی
| مورد | اگر نوشته شده… | نزدیک‌ترین معادل | نکته |
|---|---|---|---|
| گیربکس صنعتی | SAE 90 با نیاز به EP | ISO VG 150 (AGMA 4) | فقط ویسکوزیته؛ کلاس کیفیت و افزودنی را با سازنده تطبیق دهید. |
| کمپرسور رفت‌وبرگشتی | SAE 30 | ISO VG 100 | نوع روغن (معدنی یا سنتتیک) و تایید سازنده مهم است. |
| هیدرولیک | SAE 10W یا 20 | ISO VG 32 یا 46 | برای پمپ‌های هیدرولیک همیشه HL/HM/HV و توصیهٔ سازنده را بررسی کنید. |
| دندهٔ ترکیبی حلزونی | — | ISO VG 220–460 | معمولاً نیاز به روغن compounded یا PAG دارد. |
برای تفاوت دو گرید پرکاربرد هیدرولیک، تفاوت روغن هیدرولیک 46 و 68 را بخوانید. اگر ترجیح می‌دهید محاسبه را خودکار انجام دهید، از ابزارهای محاسبه‌گر مهندسی سایت استفاده کنید.
خطاهای رایج
- کپی کردن عدد ISO به جای SAE. گریدهای SAE مثل 220، 320 یا 460 وجود ندارند.
- انتخاب گرید غلیظ‌تر «برای اطمینان». روغن غلیظ‌تر ممکن است پمپ را دچار کاویتاسیون کند، دمای کاری را بالا ببرد و مصرف انرژی را زیاد کند. همیشه طبق دستور سازنده عمل کنید.
- بی‌توجهی به گریدهای W. گرید مناسب در تابستان ممکن است برای استارت سرد زمستانی مناسب نباشد.
- اتکا به یک جدول عمومی. جدول فقط برای مقایسهٔ اولیه است. برای تصمیم نهایی از شیت محصول و توصیهٔ سازنده استفاده کنید.
- ادعای «معادل دقیق». همهٔ اعداد تقریبی‌اند و به VI و نوع روغن بستگی دارند.
سؤالات متداول
آیا می‌توان ISO VG را مستقیماً به SAE تبدیل کرد؟
تقریباً. این دو سیستم در دماهای متفاوت تعریف می‌شوند و فقط برای روغن معدنی با VI حدود 95 تا 100 می‌توان معادل تقریبی پیدا کرد.
ISO VG 68 معادل کدام SAE است؟
در موتور تقریباً SAE 20 و در دنده حدود SAE 80 (یا 80W) است. اگر VI روغن خیلی بالا باشد ممکن است به SAE 30 نزدیک شود.
معادل SAE 90 در ISO VG چیست؟
نزدیک‌ترین گرید تقریباً ISO VG 150 (AGMA 4) است. گرید 80W-90 هم در همین حدود است؛ اما افزودنی‌ها و کلاس کیفیت را باید جدا بررسی کرد.
آیا SAE 30 با ISO VG 100 برابر است؟
تقریباً. این تطابق برای روغن معدنی تک‌درجه (مثلاً برای کمپرسورهای رفت‌وبرگشتی) رایج است. برای روغن چندگرید مثل 15W-40 صدق نمی‌کند.
چرا در SAE اعداد و حروف مختلفی (مثل W) وجود دارد؟
زیرا SAE همزمان رفتار روغن در سرما (W) و در شرایط گرم (عدد بدون W) را تعریف می‌کند، در حالی که ISO VG فقط یک دما (40°C) را در نظر می‌گیرد.
آیا روغن موتور را می‌توان به جای روغن صنعتی استفاده کرد؟
خیر، مگر اینکه سازندهٔ تجهیز صریحاً اجازه دهد. افزودنی‌ها و کاربرد این دو متفاوت است.
از کجا بفهمم گرید مناسب تجهیزم چیست؟
از دفترچهٔ سازنده و پلاک تجهیز شروع کنید، سپس با دیتاشیت محصول (ویسکوزیته در 40 و 100 درجه، VI، استانداردها) تطبیق دهید. جدول تبدیل فقط برای تخمین اولیه است.
جمع‌بندی
ISO VG و SAE دو زبان متفاوت برای توصیف ویسکوزیته هستند. جدول بالا می‌همه تا تخمین نزدیک‌ترین گرید به کمک می‌کند، اما انتخاب نهایی باید با توصیهٔ سازنده و دیتاشیت روغن انجام شود. پترو تجهیز روانکاران صدرا برای انتخاب و تأمین روغن‌های صنعتی آمادهٔ مشاورهٔ فنی است.